Orta Atlantik Sırtı, Kayıp Şehir ve Yaşamın Başlangıcı

Dünya’nın en dış kabuğu, daha aşağılardaki lav denizi üzerinde hareket eden ve birbirlerine yapışık halde bulunan kırık tabakalardan meydana gelmiştir. Bu yedi büyük tektonik tabaka ve daha küçükleri birbirlerini iterek kıtaların kayma hareketlerine neden olmaktadırlar. Bazı bölümlerde bu tabakalar birbirlerinin altına girerken, diğer kısımlarda ise birbirlerinden uzaklaşırlar. Kuzey Amerika ve Avrasya tabakaları da Atlantik Okyanusunun tam ortasından geçen bir dağ zinciriyle ayrılırlar. Orta Atlantik Sırtı adı verilen bu dağ zinciri kuzey kutbundan başlayıp İzlanda’nın tam ortasından geçerek güney kutbuna kadar uzanır. Alt kısımdaki magmanın yüzeye çıktığı ve tabakaları birbirinden uzaklaştırdığı bu dağ zinciri aynı zamanda yaşamın kökenine ilişkin çok ilginç ipuçlarına da ev sahipliği yapmaktadır.

Tabakaların birbirlerinden ayrıldığı bölgelerde derin deniz sıcak su termal bacaları bulunur. Bu hidrotermal bacalardan aşırı sıcak ve siyah dumanlar yükselir. Dahası, hiç güneş ışığı almamasına rağmen bu bacaların etrafı yaşamla doludur. Bacaların etrafında yaşayan organizmalar, metabolizmalarını devam ettirmek için gerekli olan enerjiyi Güneş’ten gelen ışık aracılığıyla değil, bacalardan çıkan karbondioksit, hidrojen sülfür ve bazı metaller aracılığıyla karşılarlar. Fakat, bu sıcak su bacalarından ayrı, bir de alkalin hidrotermal menfezler bulunur bu bölgelerde. Bunların renkleri beyaz ve yeşil arasıdır ve menfezlerden sıcak dumanlar yükselmediği gibi sıcaklık ve asitlik değerleri de siyah bacalardan farklıdır. Etraflarındaki suya daha çok metan ve hidrojen yayarlar. Ancak bu menfezlerin etraflarında da çeşitli küçük organizmalar yer alsa da siyah bacalardakine benzer büyük organizmalar mevcut değildir.

Orta Atlantik Sırtında yer alan ‘Kayıp Şehir’ de alkalin hidrotermal menfezlerin bilinen en iyi örneğidir. Büyük boyutlu yaşam içermese de fotosentez öncesi yaşamın ipuçlarını veren küçük boyutlu yaşamın ilginç örneklerinin varlığı ‘Kayıp Şehir’i yaşamın kökeni ile ilgili araştırmalarda çok farklı bir yere oturtmaktadır. ‘Kayıp Şehir’in bir benzeri olan başka bir alkalin menfez de İzlanda’nın kuzey kıyılarında bulunmuştur. Bu menfezlerdeki kimyasal bileşim ve içlerinde akan sıvı odalarını birbirinden ayıran bölgelerin varlığı, tek hücreli canlıların enerji üretim mekanizmalarıyla ilginç benzerlikler taşımaktadır.

Dünya üzerindeki çekirdeksiz tek hücreli canlılar, birbirlerinden çok farklı hücresel işleyiş mekanizmalarına sahip iki farklı grup oluştururlar; arkeler ve bakteriler. Daha büyük organizmaların yapı taşları olan çekirdekli hücreler (ökaryotlar) ise bu iki grubun ortakyaşam stratejisi sonucunda ortaya çıkmışlardır. Bir arke organizma bir bakteriyi içine alarak ökaryotlara ulaşacak zinciri başlatmıştır (ökaryotlardaki mitokondrilerin ataları bakterilerdir). Fakat hem arkelerin hem de bakterilerin birbirlerinden çok farklı olan hücre zarı ve enerji üretim mekanizmalarının, Dünya’nın eski zamanlarındaki alkalin hidrotermal menfezlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Çekirdeksiz tek hücrelilerin mekanizmalarında ihtiyaç duyulan kimyasallar ve süreçler bu menfezlerde mevcuttur. Arkelerin ve bakterilerin farklı işleyiş biçimlerinin, ilk hücremsi yapıların menfezlerden ayrılmaları sırasında bütünlüklerini koruyabilmek adına buldukları iki farklı yönteme karşılık geldiği düşünülmektedir. Bu da kimyasal süreçlerle yaşam arasındaki geçiş sürekliliğini ortaya seren çok önemli bir ipucuna işaret ediyor olabilir. Yani yaşam, kıyılarda ya da okyanus yüzeyinde değil çok daha derinlerde başlamış olabilir.

Reklamlar
Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s