Kendiliğinden-Organizasyon, Karmaşıklık ve Dağıtıcı Yapılar

Karmaşık yapıların içinden çıkan düzen adacıkları ve kendiliğinden-organize olabilen denge-dışı sistemler. Evrenin tüm karmaşıklığını yaratan süreçlerin temelinde bu olaylar varmış gibi görünüyor. Evrenin tam bir termodinamik denge, sakinlik ve ölüm halinde bulunmayıp karmaşık ve değişen yapılar ortaya çıkarabiliyor olması, tüm ölçeklerde görülebilen kendiliğinden-organizasyon süreçleriyle bağlantılı. Yani herhangi bir sistem, enerjisi arttıkça karmaşıklığını da artırıyor ve sonunda bozulmadan kalabilen kararlı yapılar ortaya çıkarıyor. Öyle ki bu kendiliğinden-organize yapı örnekleri ısı transferi yapan konveksiyon akımlarından canlılığın kökenindeki minik hücrelere, daha büyük organizmalar ve insanlardan insanların kurduğu şehirlere, atmosferdeki kasırgalar ve okyanuslardaki akıntılardan Jüpiter’in büyük kırmızı lekesine ve evrenin büyük ölçekli yapısındaki galaksilere kadar uzanıyor. Yani içinde bulunduğumuz tüm doku, karmaşıklık ve kendiliğinden-organizasyon yasalarıyla yönetiliyor.

self-organization

Bütün bu denge-dışı organize yapılar, sistemin dışından sürekli bir enerji akışına bağımlılar. Fakat ilginç olan nokta, sisteme dışarıdan sağlanan enerjinin sistemin hareket ölçüsünü artırmakla kalmayıp karmaşık ve lokal olarak kararlı yapılar ortaya çıkartabiliyor olması. Dünya gezegeni durumunda dışarıdan sağlanan enerji, Güneş’in nükleer enerjisine karşılık geliyor. Gezegendeki tüm karmaşıklık, Güneşten sürekli gelen enerji akışının bir sonucu. Bu enerji akışının lokalize olduğu organize bölgeler dağıtıcı yapılar olarak adlandırılıyor. Bu ismin nedeni enerjiyi içerisinde biriktirip işleyerek dışarıya farklı bir formatta tekrar veriyor olmaları. Yani enerjinin durağan bir akış halinde değil, basamaklı bir geçiş biçiminde düzenlenmesini sağlayan yeniden dağıtma mekanizmalarına karşılık gelmeleri.

red-spot

Dağıtıcı yapılar, her sistem için farklı olan belli bir kritik enerji değeri aşıldığında ortaya çıkıyor. Bu kritik değer aşıldığında otokatalitik süreçler devreye giriyor ve lokal kendiliğinden-organize kararlı dağıtıcı yapılar belirmeye başlıyor. Yukarıda bahsettiğimiz hücreler, insanlar, şehirler, kasırgalar, okyanus akıntıları, büyük kırmızı leke ve galaksilerin her biri birer dağıtıcı yapı ve dışarıdan enerji girdisine bağımlılar. Bu enerji girdisi sona erdiğinde de kararlılıklarını yitirip yok oluyorlar.

dissipative-structures

Yaşamın kökeninin de denizlerin derinliklerindeki alkalin hidrotermal menfezlerde var olan enerji akışının, kritik değeri aşması sonucu ortaya çıkan dağıtıcı yapılara dayandığı düşünülüyor. Bu kimyasal dağıtıcı yapıların nasıl canlı hücrelere dönüştüğünden ve alkalin hidrotermal menfezlerin en ünlüsü ‘Kayıp Şehir (Lost City)’ ile ilgili bilgilerden de daha sonra bahsedelim.

Reklamlar
Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to Kendiliğinden-Organizasyon, Karmaşıklık ve Dağıtıcı Yapılar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s