Peters Dünya Haritası ya da Bilinçaltına İşlenen Mesajlar

Geçtiğimiz günlerde arkeoloji ile ilgili bir toplantı için gittiğim sınıfların birinde bir Peters dünya haritası ile karşılaştım. İlk gördüğünüzde tuhaf bir etki bırakıyor üzerinizde, bunun nedeni de sürekli olarak gördüğümüz Mercator dünya haritalarının bilinçaltımıza yerleşmiş olması. Öyle ki daha önce bir Peters haritası görmemiş olma olasılığınız son derece yüksek. Peki, Peters ve Mercator arasındaki fark nedir? Aslında Dünya haritası olarak bildiğimiz haritalar Dünyanın gerçek biçimini yansıtmıyor, projeksiyon seçimi nedeniyle kuzey kutbuna yakın kısımlar gerçekte olduklarından daha büyük görünürken, ekvatora yakın bölgeler gerçekte olduklarından daha küçük görünüyorlar. Böylelikle Avrupa ve Kuzey Amerika haritada büyük yerler kaplarken, Afrika, Güney Amerika ve Hindistan gerçeğinden daha küçük oluyor. Tabii bu da ekonomik kontrolü elinde tutan ülkelerin faaliyetlerini meşrulaştırmada bilinçaltına yönelik önemli bir mesaj işlevi görüyor. Peters haritaları bu duruma karşıt olarak farklı bir projeksiyon seçimiyle gerçeğe daha yakın bir harita görünümü sağlıyorlar.

Gall–Peters projection

Mercator haritalarında Güney Amerika, yüzölçümü daha büyük olmasına rağmen Avrupa’dan küçük görünürken, Peters haritalarında doğru oran yansıtılıyor. Bu arada madem bilinçaltı mesajlarından bahsediyoruz, o zaman Avrupa kıtası konusunda da bir parantez açalım. Avrupa esasında bir kıta değil, Asya kıtasının bir yarımadası, bunu haritaya baktığınızda rahatlıkla görebilirsiniz. Fakat baskın hayal edilmiş gerçeklikte, Avrupa’nın bir kıta olduğu varsayılıyor ve bilinçaltımıza böyle yerleşmesi sağlanıyor (Bunun Hint-Avrupa dil ailesinin yaratılmasına kadar uzanan nedenleri de var da neyse şimdilik bu kadarla kalsın). Mercator haritalarında Afrika, gerçekte yüzölçümü daha fazla olmasına rağmen Kuzey Amerika’dan küçük görünüyor, Peters haritası bunu da düzeltiyor. Mercator’un başka çarpıklıkları da var; Meksika, Alaska’dan büyük olmasına rağmen küçük görünüyor, Çin, Grönland’dan büyük olmasına rağmen küçük görünyor, Hindistan, İskandinav yarımadasından büyük olmasına rağmen aynı boyutta görünüyorlar. Yani neredeyse tüm Dünya hakkında çarpık bir bakış açısıyla bilinçaltımız besleniyor. Tabii bütün bunlara karşılık Mercator’un savunucuları hiçbir haritanın, Dünya’nın gerçek biçimini iki boyutlu düzleme yansıtamayacağını söylüyorlar. Elbette ki bu doğru, fakat neden standart olarak daha çarpık olanını seçelim ki?

old world maps

Mercator’un tartışmalı olan başka yönleri de var. Bazı haritalarda Kuzey Amerika biraz yukarı kaydırılarak Avrupa ile aynı enlemde görünmesi sağlanıyor, oysa ki gerçekte ABD’nin güney kısmı Afrika’nın kuzeyi ile aynı enlemde. Bir de sıfır meridyeni meselesi var. Sıfır meridyeninin Greenwich’den geçmesinin hiçbir mantıksal gerekçesi yok ve artık genel olarak kabul edildiği için sorgulanmıyor da. Fakat bazı Peters haritalarında Dünya, Bering boğazı ve Pasifik’in ortasından geçen bir hatla ikiye ayrılıyor ve sıfır meridyeni de bu hattın kürenin diğer yüzündeki uzantısına karşılık geliyor ve bu da Floransa’dan geçen bir meridyen oluyor. Bütün bunlardan ayrık olarak da neden kuzey yarımkürenin üstte güneyin altta gösterildiği sorunu var. Tabii bu tarihsel nedenlerle ve kuzeyde daha fazla kara kütlesi bulunmasıyla açıklanabilir, ama bu güney yarımkürenin üstte olmaması için yeterli bir gerekçe sunmuyor ve bazı Peters haritaları güneyi üstte gösteren biçimlere de sahip.

earth from space

Haritalar her zaman politik meşruiyet ve yayılmacılık için kullanılan en önemli araçlar oldular. Bugün de bunun değiştiğini düşünmek için bir neden yok. Elbette günümüzde objektif bilimsel gerçekliğin var olduğunu varsaymak, kendimizi iyi hissetmemize neden oluyor. İzole bölgeler halinde gerçekten de böyle bir şey vardır muhtemelen, ama bunun Dünya’nın genel kuralı olduğuna inanmak da fazla iyimserlik olur sanırım. Çünkü bilimsel ilerleme her zaman politik ve askeri mekanizmalarla iç içe oldu ve hâlâ da öyle olmaya devam ediyor.

Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s