Meteor Yağmurları ve Orionidler

Gökyüzünde insanların en çok dikkatini çeken olaylardan birisi de yıldız kaymalarıdır. Daha doğrusu, bu şekilde adlandırılan fakat pek de öyle olmayan olaylardır diyelim. Bu durumla ilgili değişik efsaneler, farklı inanışlar var, farklı kişiler bu olaya farklı tepkiler verebilirler. Aslında bu anlaşılabilir bir durum, eğer bir kez bile etkili bir yıldız kaymasını karanlık bir gecede çıplak gözle gördüyseniz, insanların bu ilginç olaya neden hayran kaldıklarını da anlarsınız. Fakat işin esasına gelirsek ortada kayan bir yıldız falan yok. Yıldızların hareketlerini bizim çıplak gözle gözleyebilmemiz mümkün değildir. Gerçekte durum, irili ufaklı göktaşlarının atmosfere girip sürtünerek yanıp buharlaşmasından ibaret. Fazla büyük olurlarsa yeryüzüne düşmeleri de mümkün tabii. Bu biraz büyükçe olanlar zaten yıldız kayması olarak değil de ateş topu olarak gözleniyorlar. Tamamen tesadüf eseri bir kez ufak bir ateş topu görmüştüm, bu esnada aklınızdan geçen ilk düşünce, ‘acaba benden başka gören var mı?’ oluyor.

İşte bu atmosfere girip buharlaşan göktaşlarına meteor adı veriliyor. Tamamen rastgele biçimde herhangi bir meteor herhangi bir zamanda atmosfere girip yıldız kayması şeklinde bir gözleme neden olabilir. Fakat yılın bazı dönemlerinde, bazı geceler bunların sayısı olağanüstü derecede artar. Bunun bir nedeni var tabii ki; kuyrukluyıldızlar. Kuyrukluyıldızlar esasında buz ve kaya toplarıdır ve yörünge hareketleri ve Güneş rüzgârı nedeniyle arkalarında uzanan bir toz bulutuna sahiptirler. Bu ufak kaya ve toz parçaları kuyrukluyıldızın bütün yörüngesi boyunca uzanır. Belirli zamanlarda Dünyanın yörüngesiyle bir kuyrukluyıldızın yörüngesi kesişir ve bu kaya parçaları Dünyanın atmosferine yoğun bir biçimde girmeye başlarlar (tabi daha düşük bir olasılıkla bu durum kuyrukluyıldızla Dünyanın çarpışmasına da yol açabilir). Yıl boyunca farklı tarihlerde farklı kuyrukluyıldız yörüngelerinin kesişmesiyle de meteor yağmurları denilen olaylar ortaya çıkar.

Meteor yağmurlarının oluştuğu dönemlerin sayısı oldukça fazla, ancak gözlenebilirlik düzeyleri değişiyor. Saatte ortalama ne kadar meteor gözleyebileceğinize bağlı olarak bir sıralama yapılırsa en etkili meteor yağmurlarının sayısı yaklaşık sekiz tane denilebilir. Bunların en ünlüsü Ağustos ayının ortasında maksimumuna ulaşan ve saatte yaklaşık 120 meteora kadar çıkabilen Perseidler. Meteor yağmurlarının isimleri kuyrukluyıldızın yörüngesinin gökküreyle kesişiminin olduğu noktadaki takımyıldızdan geliyor. Sanki meteorlar tek bir noktadan çıkıp yayılıyormuş gibi bir görüntü oluştuğu için bu noktanın bulunduğu takımyıldızın ismi veriliyor. Perseidler yaz gökyüzünde oluştukları için gözlenebilme olasılıkları da en yüksek olanlar. Bir de Kasım ayının ortalarında maksimuma ulaşan Leonidler var, bunlar da yoğun olarak gözlenebilmelerine rağmen mevsim nedeniyle her zaman şartlar uygun olmayabiliyor.

21 Ekim gecesi de bir başka meteor yağmurunun maksimuma ulaştığı gün olacak; Orionidler. Bazı yıllar saatte ortalama 50-70 arası gözlenebiliyor olmasına rağmen bu yıl saatte ortalama 20 civarı meteor gözlenmesi bekleniyor, ancak havanın bulutlu ya da soğuk olma ihtimali olduğu için bu gözlemin yapılamaması olasılığı da var. Meteor yağmurunun isminden de anlaşılacağı gibi meteorları gözleyebilmek için gökyüzünde Orion takımyıldızının bulunduğu bölgeye bakmak gerekiyor ki Orion, sonbahar ve kış aylarındaki gökyüzünün alamet-i farikasıdır. Meteor yağmurunun tam merkezi de Orion’un sol üst köşesinde bulunan kırmızı yıldız Betelgeuse’un hemen yanına karşılık geliyor. Orionidlerin oluşmasına neden olan kuyrukluyıldız ise en son 1986’da gözlenen ve zamanında büyük etki bırakmış olan Halley kuyrukluyıldızından başkası değil.

Ben de daha önceki yıllarda özellikle Perseidleri gözleme fırsatı bulmuştum. Ancak meteor yağmurlarıyla ilgili en net gözlemim geçen yılın Ağustos ayının ortasına denk geliyor. Çünkü o tarihlerde askerdeydim, gece nöbetçisiydim ve dağın başındaydım. Etrafta ışık olmadığı gibi Ay da çıkmamıştı, dolayısıyla gözlem şartları mükemmele yakındı. Gece boyunca neredeyse sürekli meteor yağdı. Özellikle bir tanesi beni çok etkilemişti; son derece parlak bir meteor neredeyse gökyüzünün üçte ikisi boyunca saniyeler boyunca akmış ve beni hayretler içerisinde bırakmıştı. Bu manzarayı gördüğüm için kendimi şanslı hissediyorum. Aşağıdaki videoda bir meteor yağmuru gecesinde çekilmiş görüntüleri görebilirsiniz.

Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Meteor Yağmurları ve Orionidler için 4 cevap

  1. dib dedi ki:

    dışarı çıkıp gözlem yapmak için biraz soğuk sanki bu sene :)
    türkiyeye düşmüş bir meteorit görmek isterseniz şişli bilim merkezinde vardı,bana ilginç gelmişti görünüşü
    (ikinci kısım,onyüzbinmilyon kere anlattığım için bir vakitler, meteor diyince kendini otomatik tamamlayan cümle..:) )

    • 희망 dedi ki:

      Evet, mevsim her zaman uygun olmuyor, en iyisi Ağustos ayındaki Perseidleri gözlemek :)
      Meteoritler sürtünmeden dolayı yandıkları için koyu renkli ve garip biçimli oluyorlar genelde, bir tanesini görmek ilginç olabilir.

  2. Mikal Zia dedi ki:

    Bir keresine ben de ates topu gormustum (yani o olsa gerek) herhalde 8 yil once falandi.kardeslerimle pencerenin onunde otururken -eski evlerin pencereleri duvara gomulu oldugu icin onunde oturulabiliyordu tabi hey gidi- futbol topu buyuklugunde iz birakan bir sey gormustum.ama tabi tam kafami cevirecekken gozume ilismis, saniyenin yarisi surede kafami geri cevirmeme ragmen tekrar gorememistim.Hemen sordum tabi “siz de gordunuz mu?” diye,kimse gormemis.
    Su kocamanlarindan gorseydim, dunyanin sonunun geldigine ikna olan beynim kendini feshederdi buyuk ihtimalle.Oyle cok felaket filmi izledim, siz dusunun.

    • 희망 dedi ki:

      Ben de yaklaşık olarak o kadar zaman önce görmüştüm galiba, muhtemelen aynı şeyi görmüş olabiliriz, çünkü ateş topları pek sık görülmez. Çok şaşırtıcı bir durum olduğu kesin, gökyüzünde yanan bir top, hazırlıksız yakalanmamak lazım :)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s