Doğu Asya Yazı Sembolleri

İnsanlık tarihinin önemli dönemeçlerinden birisi olan yazının bulunuşu, tüm ayrıntılarıyla bilinemeyen bir sürecin sonucudur. Resim çizmekle yazı yazmak arasındaki ince ayrım, birden değil yavaş yavaş gerçekleşmiş olmalı. Yazı olarak kabul edilen ilk kayıtlar, bundan 6000 yıl önce Sümer ve Akad ülkelerinde tutulmuş olan, tapınak ve saraylara ait tahıl çuvalları ve büyükbaş hayvan listelerinin bulunduğu kil tabletlerdir. Başlangıçta, anlatılmak istenen kavramın resminin çizilmesiyle tutulan kayıtlar, bu resimlerin giderek soyutlaşmasıyla resimyazıya evrilmiş ve sonunda başlangıçtaki nesneden tamamen farklı sembollere dönüşmüştür. Resimyazının en eski örnekleri, Sümer çivi yazısı ve mısır hiyeroglifleridir. Bundan yaklaşık 3000 yıl kadar önce ise yazının başka bir türü ortaya çıkmış ve konuşma dilinde kullanılan temel ses birimlerinin göstergelerinden oluşan alfabeler yazıda kullanılmaya başlanmıştır. Bunun ilk örneği, Doğu Akdeniz’de Fenikelilerin kullandığı alfabedir ki bu alfabe günümüzde kullanılan İbrani ve Arap alfabelerinin atasıdır.

Günümüzde de konuşma dilinin yazıya dökülmesi amacıyla kullanılan semboller genel olarak alfabetik, hecesel ve resimyazı sembolleri olarak sınıflandırılabilir. Doğu Asya*’da kullanılan üç farklı yazı, bu üç ayrı sınıfın örneğidirler.

Korece, alfabetik sembollerle yazılan bir dildir. Kore yazısının en azından 4. yüzyıldan beri kullanıldığı tahmin edilmektedir. İlk semboller sadece sesli harflerden oluşmaktaydı ve daha sonra bunların değiştirilmesiyle sessiz harfler türetildi. Kore yazısı 한글(hangıl) olarak adlandırılır ve Kore ve yazı anlamlarına gelen 한국(hanguk) ve 글자(kılca) kelimelerinin ilk hecelerinin birleşiminden oluşur. 한글(hangıl), 1443 yılından itibaren Kral Sejong tarafından resmi yazı ilan edilmiş ve bu şekilde yaygınlaşmıştır. 한자(hanca) ise Korede kullanılan Çin yazısının ismidir.

Korece harfler ve sessel karşılıkları;

Ayrıca bunların dışında Korecede çift sesli ünsüzler ve çift sesli ünlüler de yer alır;

친란한 불꽃의 거대한 힘은, 양자의 무질서로부터 우주의 기본적인 법칙과 최초의 안정된 기초들을 확립했다.

Japonca ise konuşma dilinin tümüyle yazılabileceği hecesel sembollere sahiptir. Ancak, yazının kısalığının sağlanması açısından Kanji adı verilen Çin karakterleriyle birlikte kullanılırlar. Japonca kelimeler, Hiragana adı verilen hecesel sembollerle yazılabilirken, Japoncadaki yabancı kökenli kelimeler Katakana adı verilen sembollerle yazılır. Dolayısıyla Japon yazısı Hiragana, Katakana ve Kanji’nin bir arada kullanılmasıyla oluşan bir yazıdır.

Hiragana, Japon yazısının temel alfabesidir ve ünlü harfler ve ん (n) sesi dışında tüm semboller heceseldir;

Ayrıca や, ゆ ve よ heceleri diğer hecelerle birleşerek ikili semboller oluştururlar. Örneğin; きゃ kya, りゅ ryu, みょ myo gibi.

Katakana da benzer şekilde hecesel sembollerden meydana gelir;

Benzer şekilde ヤ, ユ ve ヨ heceleri diğer hecelerle birleşerek ikili semboller oluştururlar; キャ kya, リュ ryu, ミョ myo gibi.

Kanji ise Japoncada kullanılan geleneksel Çin karakterleridir ve yazıyı kısaltmak amacıyla kelimelerin Hiragana ile yazılışları yerine Kanji ile yazılışları tercih edilir.

柿くへば 鐘が鳴るなり 法隆寺
名月を 取ってくれろと 泣く子哉
くるる日を さう嬉しいか 虫の声.

Çin yazısı, alfabetik ve hecesel sembollere göre tümüyle farklı olan resimyazıya dayanır. Bu yazının kökenleri yaklaşık 4000 yıl öncesine uzanmaktadır. Çinde resimyazısından önce düğümlenmiş sicimlerin iletişim amaçlı kullanıldığı düşünülüyor. Değişimler Kitabı – I Ching’deki temel sembollerin de buradan türediği sanılmaktadır. En eski resimyazı örnekleri olan Sümer çivi yazısı ve Mısır hiyeroglifleri ile daha yakın dönemdeki Maya resimyazısı günümüzde yerlerini alfabetik sembollere bırakmışken, Çin yazısı hala kullanılmaya devam etmektedir ve hâlihazırda aktif olarak kullanılan tek resimyazı örneğidir. Efsaneye göre Çin yazısının ortaya çıkışında İÖ 26. yy’da yaşamış imparator Huang-Che’nin önemli payı vardır. Buna göre bu imparator, gökcisimlerini, doğadaki nesneleri ve kuş ve hayvan izlerini inceleyerek yazıyı bulmuştur. Şair Wu Weiye’ye göre bu tarihte yapılan en berbat buluştur: “Huang-Che geceleri ağlıyordu, Onu ağlatan şey buydu”.

Günümüzde kullanılan Çin karakterleri geleneksel (traditional) ve basitleştirilmiş (simplified) olarak ikiye ayrılır. Anakara Çin’inde basitleştirilmiş karakterler kullanılırken, Hong Kong, Tayvan ve Japonya’da geleneksel karakterler kullanılmaktadır. Basitleştirilmiş karakterlerin bir kısmı geleneksel karakterlerle aynı iken, diğerleri geleneksel karakterlerin bazılarındaki çizgi sayıları azaltılarak türetilmiştir. Bu şekilde daha kolay anlaşılabilir bir yazı elde edilmesi amaçlanmıştır.

Aşağıda, başlangıç aşamasında öğrenilen bazı Çin karakterleri sıralanmıştır;

Çin karakterlerinin okunuşlarını gösteren, Latin harfleriyle yazılmış karşılıklarına pinyin adı verilir. Sesli harflerin üzerlerinde bulunan işaretler, aynı harfin değişik tonlardaki okunuşunu gösterir. Örneğin ā, sesin alçalıp yükselmeden düz bir tonda okunacağı anlamına gelirken, à, önce yüksek sonra alçalan sesi, ǎ, önce yüksek sonra alçalıp tekrar yükselen dalgalı sesi ve á da önce alçak olup sona doğru yükselen sesi gösterir.

Çin karakterlerinin en eski olanları, doğrudan nesnelerin görünümlerinin resime geçirilmesi yoluyla elde edilmişlerdir. Bu temel semboller birleşerek, bunlarla ilgili değişik anlamlar oluşturan yeni sembolleri üretirler. Ayrıca bu temel semboller biraz değiştirilip yeni karakterleri oluşturacak şekilde birleştirilebilir; karakterin sol tarafında, karakterin anlamıyla ilişkili olan anahtar bulunurken, karakterin sağ tarafına da okunuşu gösteren diğer karakter yazılır.

这 首 歌 很 好 听。
自 己 做 错 事 要 承 认,不 要 嫁 祸 于 人。
我 明 天 要 上 山 顶 看 日 出。

*Uzakdoğu ifadesi yerine Doğu Asya’yı kullanmayı tercih ediyorum. Çünkü Uzakdoğu ifadesi, batı merkezli ve göreceli bir adlandırmadır. Buna göre Yakındoğu Avrupa, Ortadoğu Batı Asya ve Uzakdoğu da Doğu Asya’ya karşılık gelir. Bunun yerine konumdan bağımsız bir adlandırma daha anlamlı olacaktır.

Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Doğu Asya Yazı Sembolleri için 9 cevap

  1. kendisi dedi ki:

    Ne güzel bir blog! Tam aradığım gibi “Doğu Asya” dilleri hakkında bilgilendirici yazılar :) Bunusevdim’in blogunda yorumuna rastlayıp kendimi burada bulduğum için şanslı hissediyorum. Bir seferde okuyup sindirmem için çok fazla bilgi içerdiğinden baştan sona okuyamadım sadece şöyle bir göz attım ama çıktısını alıp çalışacağım :D

    Anladığım kadarıyla blogun yeni, hayırlı olsun ve bundan sonraki yazılarında kolay gelsin. Takipte olacağım :)

  2. Lee dedi ki:

    aha, ben daha yeni gördüm burayı.
    Şimdi bir güzel okuma zamanı.
    Gayet bilgilendirici bir yazı. Yer imlerine hemen ekledim :)

  3. koredelisi dedi ki:

    Bende şans eseri yeni keşfettim, aynı şekilde yer imlerine ekledim göz hapsindesin yani ona göre:)) Korece öğrenmek için bir kaynak daha buldum ne mutlu bana, devamını bekliyorummm^^

  4. Turan Ülküsü dedi ki:

    Gayet anlaşılır nitelikte, onu ile ilgili bilgi ve içerik örnekleri bulmaya çalışırken karşılaştığım, kaynak niteliğinde bir blog sayfası olmuş. Emeğinize sağlık…

    Çalışmalarınızda kolaylıklar ve başarılar dilerim…
    Esenlikler.

  5. 尚芋女 dedi ki:

    çoooooooooook teşekkürler çin harflerini teker teker yazdım :D

  6. TURİST ÖMER dedi ki:

    Hocam bu Çince-Latince karşılıkları yazan tabloda okunuşlar Türkçe mi? İngilizce mi? Mesela shen… Şen diye mi okunur? Yoksa aynen yazıldığı gibi mi? Ya da ‘x’ ile başlayanları ‘z’ olarak mı okumalıyız? Xeu? Zeu mu? Teşekkürler…. Faydalı bilgiler için…

    • 희망 dedi ki:

      Okunuşlar pinyin kurallarına göre oluyor, dolayısıyla ordaki harfler Türkçe ve İngilizcedekinden farklı okunuyor, bunları pinyin in okunuşuyla ilgili yerlerden öğrenebilirsiniz

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s