Koreli İsimleri ve Dollimca Geleneği

Bilindiği üzere Kore’de soyisimlerinin çeşitliliği pek fazla değil. Nüfusun yaklaşık yarısı sadece üç tane soyadıyla temsil edilebiliyor. Karşılaşma sıklığına göre sırasıyla bunlar Kim (김), Lee (이) ve Park (박). Esasında bu, pek çok karışıklığa neden olabilirdi. Fakat Koreliler için gerçek ayırt edici olan soyadları değil ön isimlerin kendisi. Aslında aynı soyadına sahip olanların aynı aileye mensup olup olmadıklarının anlaşılabilmesi için bir kriter daha var. O da aynı klandan olup olmadıkları. Yani belirli bir bölgedeki aynı soyadına sahip kişiler aynı aileden kabul ediliyor. Farklı bölgelerde (ya da şehirlerde, ailenin geçmişten beri yaşadığı bilinen bölge anlamında) yaşayan ve aynı soyadına sahip olanların herhangi bir akrabalık bağının olmadığı varsayılıyor. Çünkü bu soyadları esas olarak Çince soyadlarından ailelerin kendilerine seçtiği kelimelere karşılık geliyor ve farklı aileler aynı soyadını seçmiş olabiliyor. Bu soyadı seçiminin tarihi de bir miktar eskilere dayandığı için günümüzde soyadı çeşitliliği oldukça azalmış durumda. Doğrusu, Kore’de aile kayıtları oldukça sıkı tutulduğundan büyük oranda her klan o soyismini alan ilk kişinin kim olduğunu biliyor. Sonuç olarak Kore’de birisine soyadıyla seslenmek pek ayırt edici bir özellik sağlamıyor. Ki spor karşılaşmalarında da son yıllarda formaların üzerinde ön isim kullanma eğilimi artmaya başladı. Bir takım oyununda, formaların yaklaşık yarısında aynı ismin yazması pek kullanışlı olmazdı. Ayrıca Kore’de birbirleriyle akraba olmasalar bile aynı klana ait soyismine sahip olanlar arası evlilikler kanunen yasaklanmış durumda. Kadınlar evlendikten sonra soyisimlerini değiştirmiyorlar (ekleme de yapmıyorlar), ancak çocuklar babalarının soyismini alıyorlar.

Bunun aksine ön isimler, Kore’de oldukça ayırt edici nitelikler taşıyabiliyor ve esasında kişinin hangi ailenin kaçıncı kuşağından olduğunu dahi tahmin etmeye izin verebiliyor. Bunun için her klan, dollimca (돌림자) adı verilen bir geleneği sürdürüyor. Korelilerin ön isimleri genel olarak iki heceden oluşuyor ve esasında bu iki hecenin yalnıza biri kişinin ‘gerçek’ ismine karşılık geliyor. Diğer hece ise ailenin kuşak ismine karşılık geliyor. Dollimca geleneğine göre her ailenin beş farklı kuşak ismi bulunuyor. Bu kuşak isimleri de geleneksel Çin felsefesindeki beş elementle ilişkili olacak şekilde seçiliyor. Yani her aile tahta, ateş, toprak, metal ve su ile ilişkili olan kuşak isimlerine sahip oluyor. Dolayısıyla bir ailenin aynı kuşağında yer alan tüm kuzenlere ön isimlerinin bir hecesi aynı kuşak ismi olacak şekilde isimler veriliyor (tabi günümüzde bu gelenekte bozulmalar meydana gelmeye başlamış durumda). Bu kuşak isimlerinin, ön isimlerdeki ilk heceye mi yoksa ikinci heceye mi karşılık geleceği de düzenlenmiş bulunuyor. Bir kuşaktaki isimlerde kuşak ismi ilk hecedeyse bir sonraki kuşakta ikinci hecede oluyor ve bu şekilde dönüşümlü olarak devam ediyor.

Örneğin bir ailenin kuşak isimleri aşağıdakiler olsun;
yong, yeon, shik, hyeong, gon.
Bunların her biri farklı bir elemente karşılık gelecek biçimde anlamlar içeriyor. Dolayısıyla ailenin bir kuşağındaki bireylerin örnek isimleri şu şekilde oluyor;
Ji-Yong, Jae-Yong, Su-Yong, Cheol-Yong, vs.
Bir sonraki kuşakta ise
Yeon-Su, Yeon-Hwan, Yeon-Jeong, Yeon-Kyu, vs.
şeklinde devam ediyor.
Bu şekilde kişiler, klanları ve kuşak isimleri vasıtasıyla çok uzak kuzenlerini bile isimlerinden tanıyabiliyorlar.

About these ads
Bu yazı Kategorisiz içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Koreli İsimleri ve Dollimca Geleneği için 5 cevap

  1. makinosev dedi ki:

    Merhaba,
    Çok güzel bir çalışma olmuş, çok beğendim bu yazını. Ben de ne zamandır soyadları ve isim verme kriterlerine şu ve ya bu şekilde dikkat ediyordum korelilerin, ama üşendiğimden bir türlü adam gb araştırmamıştım. Bu yazıyı çok hoşuma gitti o yüzden. Yazdığın diğer yazıları da makale tadında olduğu için beğenerek takip ediyorum. Bir sonraki yazını da merakla bekliyorum, iyi çalışmalar…

    • 희망 dedi ki:

      Teşekkür ederim, beğenmene sevindim. Evet, Korelilerin bu kendilerine has isim verme gelenekleri pek her yerde rastlanan bir durum değil, ama son yıllarda gittikçe bundan uzaklaşmaya başladılar. Aslında Kore’de çocuklar arasında takma isim tercih etme oranının yüksek olmasında (ki bu bazı ünlüler için de geçerli) bu geleneğin önemli bir payı var. Kendi isimlerini beğenmeme olasılıkları yüksek oluyor çünkü.

      • makinosev dedi ki:

        Bu konuda biz çok şanslıyız sanırım, biz de “soyadı” … adı üstünde soy adı :) mesela benim soyadım “Koca”… Türkmen boylarında koca lakabı aşiretin ileri gelenlerine yada askeri görevde olan ailelerine verilirmiş ama her Koca soyadını taşıyan aynı aşiretten sayılmıyor, ben mesela “Şaş”lar Türkmen aşiretinin Koca’larına mensubum… aynı şekilde her “Demirci” “Tahtacı” soyadına sahip kişiler de akraba sayılmaz, her türkmen aşiretinde bu görevi üstlenen aileler olabilir çünkü…
        kendi soyadımla ilgili bildiklerim yalnız bunlar, yukarıdaki yazıyı okuyunca paylaşmak istedim sadece…

      • 희망 dedi ki:

        Evet, soyadı konusunda haklısın, aynı soyadına sahip kişiler her zaman akraba olmak zorunda değil. Ama Kore’de işin boyutları biraz aşırıya kaçmış durumda :) Onlar da bunu isimlerinde bir sistematik oluşturarak bertaraf etmeye çalışmışlar sanırım. Mesela isimler için bizde böyle bir kural yok (bazı istisnalar hariç).

  2. makinosev dedi ki:

    koredekileri allah kurtarsın diyorum bu durumda :)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s